Kat maakt je 's ochtends te vroeg wakker: zo stop je het

Je kat staat om half vijf op je kussen, tikt tegen je wang of krabt aan de slaapkamerdeur. Bijna altijd wil hij eten of aandacht. En hij heeft geleerd dat jij de knop bent die allebei levert.

Hier gaat het om dat vroege wekken. Roept je kat midden in de nacht, dan past de gids over een kat die 's nachts miauwt beter. Rent hij 's nachts door het huis, lees dan over een kat die 's nachts rondrent. Roept hij ook overdag veel, kijk dan eerst naar de oorzaken van veel miauwen.

Welk wekpatroon herken je?

• Wekt rond dezelfde tijd en loopt meteen naar de keuken → honger, gekoppeld aan jouw opstaan. Begin bij stap 1 en 2.
• Wekt, maar eet nauwelijks als je voert, wil spelen of op schoot → aandacht. Stap 3 en 5 doen het meeste werk.
• Miauwt of krabt aan de dichte slaapkamerdeur → hij wil erin. De aanpak voor dat toegang vragen staat in de gids over een kat die bij een dichte deur miauwt.
• Wekt steeds vroeger naarmate de zomer vordert → het licht. Stap 6 helpt hier het snelst.
• Kat is 10+, het wekken is nieuw, eet meer of valt af → mogelijk medisch. Eerst de dierenarts, zie verderop.

Waarom je kat juist 's ochtends wekt

Katten zijn schemeractief. Hun piek ligt rond zonsopkomst en zonsondergang. Dat kost veel eigenaren slaap: volgens de SCAPIS-studie naar slaapkwaliteit van katteneigenaren slaapt 38,6% van hen structureel minder dan 7 uur.

Het ritme alleen verklaart het wekken niet. Dat doet de koppeling met jou.

Het ontbijt komt zodra jij opstaat. Dit is de hoofdoorzaak. Voer je direct na het opstaan, dan is jou wekken voor je kat de snelste weg naar eten. Elke ochtend dat het lukt, wordt die route sterker.

Wekken leverde ooit iets op. Eén keer opstaan om 05:00, één keer een aai om hem stil te krijgen. Je kat onthoudt dat. Ook een duw of een boos woord telt als reactie.

De maag is leeg. Een laatste maaltijd om 18:00 betekent rond 04:00 een lege maag. Een late maaltijd verschuift dat moment.

Er is overdag te weinig te doen. Een kat die de hele dag dommelt, is 's ochtends vroeg klaarwakker en zoekt jou op.

Zo schuif je het wekken op

Begin met stap 1 tot 5 tegelijk. Stap 6 en 7 voeg je toe als het na een week nog te vroeg is.

1. Maak het ontbijt los van jouw opstaan. Sta op, kleed je aan, zet koffie. Voer pas na 15 tot 20 minuten. Zo leert je kat dat jouw opstaan niet meteen eten betekent. Wekken levert dan niets meer op.
2. Laat een voerautomaat het ontbijt geven. Zet hem op het tijdstip waarop je kat je nu wekt. Verschuif hem daarna 15 minuten per week richting jouw wektijd. Zet hem buiten de slaapkamer, zodat je kat bij de automaat wacht en niet bij jou. Voer op dat uur nooit zelf bij.
3. Speel 's avonds en geef daarna een late maaltijd. Een sessie van 15 minuten met een hengel, 1 tot 2 uur voor je gaat slapen. iCatCare beschrijft hoe goed spel de hele jachtreeks nabootst: zoeken, besluipen, achtervolgen, vangen. Na de vangst volgt eten, daarna slaap. Dat is het ritme dat je naar jouw bedtijd verschuift.
4. Kies één lijn voor de slaapkamerdeur. Altijd dicht of altijd open, niet wisselen. Gaat hij dicht, doe dat dan al vroeg in de avond. Zorg dat water, bak en een fijne slaapplek aan de andere kant staan.
5. Negeer het wekken volledig. Niet praten, niet opstaan, niet wegduwen. Draai je om, trek het dekbed over je hoofd, gebruik oordoppen. Pas als je kat rustig is en jouw wekker gaat, begint de dag.
6. Verduister de slaapkamer. In de zomer is het vroege licht vaak de trigger. Verduisterende gordijnen halen die prikkel weg, ook in de ruimte waar je kat slaapt.
7. Geef overdag meer te doen. Een vogelraam, wisselend speelgoed en klimroutes. Herron en Buffington (2010) beschrijven hoe binnenkatten zonder uitlaatklep voor natuurlijk gedrag eerder gedragsproblemen krijgen. De AAFP/ISFM Feline Environmental Needs Guidelines rekenen spel en jachtgedrag tot de basisbehoeften.

Wat je per ochtend kunt verwachten

Na drie weken geen verschil? Dan ontbreekt er overdag iets aan verrijking, of speelt er een medische oorzaak.

Uitslapen in het weekend

Een kat kent geen weekend. Voer je doordeweeks om 06:30 en zaterdag pas om 09:00, dan staat hij zaterdag om 06:30 toch naast je. Dat is precies waarom stap 1 en 2 zo belangrijk zijn. Hangt het ontbijt niet meer van jou af, dan kun je uitslapen zonder dat je kat iets mist.

Een oudere kat die ineens vroeg wekt

Bij een kat van 10+ is nieuw vroeg wekken vaker een symptoom dan een gewoonte. Denk aan een te snel werkende schildklier (meer eten, afvallen, onrustig), artrose die in rust erger wordt, of beginnende dementie. Drinkt en plast hij ook meer, lees dan over een kat die veel drinkt en veel plast. Roept hij 's nachts verdwaasd of lang aangehouden, dan helpt de gids over een oudere kat die 's nachts miauwt.

Begin bij een senior niet met het plan hierboven. Plan eerst een seniorencheck met bloed- en urineonderzoek. Pas als die schoon is, pak je het wekken aan als gedrag.

Waarom het vroege wekken blijft

Wanneer eerst naar de dierenarts

Vraag bij deze signalen om bloedonderzoek (inclusief T4 bij katten van 8+), urineonderzoek en een pijnbeoordeling.

• Je kat is ouder dan 10 en het vroege wekken is nieuw of plots erger
• Hij eet meer maar valt toch af
• Hij drinkt en plast meer dan voorheen
• Hij dwaalt doelloos rond of lijkt je niet te herkennen
• Hij staat stijf op of springt niet meer op bed