Kat plast alleen 's nachts buiten de kattenbak

Gebruikt je kat overdag de bak wel, dan kent hij de bak en weet hij waar die staat. Het probleem zit dus in iets wat alleen 's nachts speelt: een volle bak, een donkere of lange route, een andere kat onderweg, of een blaas die vaker moet dan hij kan bijhouden.

Dat maakt het zoeken kleiner. Je hoeft niet het hele rijtje kattenbakproblemen af te lopen. Je kijkt naar wat er tussen bedtijd en de ochtend anders is.

Welk nachtpatroon herken je?

• Jonge of volwassen kat, verder geen klachten → waarschijnlijk een bak die tegen de avond vol is, of een route die 's nachts dicht zit. Begin met scheppen voor het slapengaan.
• Meerdere katten in huis → een onzekere kat durft 's nachts niet langs de ander. Extra bak bij zijn slaapplek.
• Oudere kat (10+), nieuw gedrag → denk aan stijve gewrichten, de blaas of dementie. Dierenarts binnen een week.
• Kleine plasjes op meerdere plekken, onrust, likken → de blaas. Lees de medische oorzaken en wacht niet te lang.

Wat de nacht anders maakt dan de dag

Praktische oorzaken komen bij dit patroon het vaakst voor. De medische oorzaken zijn bij oudere katten het belangrijkst om niet te missen.

De bak is tegen bedtijd vol

De meest voorkomende oorzaak, en de makkelijkste. Na een hele dag plassen en poepen is de bak 's avonds vol. Jij zit op de bank en vergeet te scheppen. Je kat loopt naar de bak, vindt die te vies, en zoekt een andere plek. Twijfel je over hoe vaak? Lees het schoonmaakschema.

Met één bak voor meerdere katten gaat dit nog sneller. Overdag lukt het net. Aan het eind van de dag is de bak op.

Een andere kat op de route

In een huis met meerdere katten durft een onzekere kat 's nachts soms niet naar de bak. Overdag kan hij een omweg nemen of wachten tot de ander weg is. 's Nachts, in een stil en donker huis, voelt een kat die bij de bak ligt bedreigender.

Herkenningspunten:

• De plassen liggen dicht bij de plek waar deze kat slaapt
• Een andere kat hangt vaak rond bij de bak of in de gang ernaartoe
• Het is de schuwere van de twee (of drie)

Een schonere bak helpt hier niet. Een extra bak op een andere plek wel, het liefst dicht bij de slaapplek van de onzekere kat. Zet hem niet naast de bestaande bak. Volgens de AAFP/ISFM-richtlijnen over onzindelijkheid zien katten twee bakken naast elkaar als één grote bak.

Een blaas die vaker en dringender moet

Minder vaak dan een volle bak, maar het belangrijkst om niet te missen. Een kat met een geïrriteerde blaas moet vaak en met haast. Overdag valt dat minder op, want de bak is dichtbij en jij bent wakker. 's Nachts, met een lange of donkere route, haalt hij de bak dan net niet. Soms kiest hij een zachte plek zoals een kleed of de bank.

Let op:

• Meerdere kleine plasjes 's ochtends, in plaats van één grote plas
• Overdag ook vaker naar de bak dan normaal
• Veel likken aan de onderkant

Grote plassen en een kat die meer drinkt dan vroeger wijzen eerder op iets anders. Volgens het Cornell Feline Health Center kunnen nier- en schildklierziekte en suikerziekte ervoor zorgen dat een kat meer drinkt en vaker moet plassen. Herken je een van beide? Laat binnen een week een urineonderzoek doen.

Verwarring in het donker bij oudere katten

Dit speelt vooral vanaf een jaar of 11. In een overzicht van Landsberg et al. (2010) staat dat 28% van de katten van 11 tot 14 jaar tekenen van cognitieve achteruitgang heeft, en 50% van de katten boven de 15. Onzindelijkheid is daar een van. Eigenaren melden ook vaak dat hun kat 's nachts vaker wakker is.

Andere signalen:

• 's Nachts luid mauwen zonder duidelijke reden
• Doelloos rondlopen of staren
• Een veranderd slaap-waakritme
• Vaste gewoontes die wegvallen

Dit is geen noodgeval, maar wel iets voor de dierenarts. International Cat Care schrijft dat dementie bij katten niet te genezen is, maar dat de klachten kunnen afnemen als je het huis en de routine aanpast. Een nachtlampje en een lage bak dichtbij horen daarbij. Meer over senioren lees je in de gids over oudere katten die in huis plassen.

De bak staat te ver van de slaapplek

Vooral bij oudere katten en in huizen met trappen. Staat de bak in de bijkeuken en slaapt je kat boven? Overdag loopt hij dat zonder moeite. 's Nachts, met stijve gewrichten, moet hij wakker worden, de trap af, door het donkere huis en op tijd bij de bak zijn. Cornell noemt ouderdomsklachten die de beweeglijkheid beperken als reden dat een kat de bak niet op tijd haalt.

De AAFP/ISFM-richtlijnen raden minstens één bak per verdieping aan. Gebeurt het ook overdag steeds op dezelfde etage, lees dan kat plast alleen boven of beneden.

Van avondroutine tot urineonderzoek

Begin met de goedkoopste aanpassingen. Helpen die niet, dan ga je verder.

1. Schep de bak voor je naar bed gaat. Kost dertig seconden. Was een volle bak de oorzaak, dan is het hiermee vaak opgelost.
2. Zet een nachtlampje bij de bak. Een simpel ledlampje (€5-10), laag bij de grond en niet recht boven de bak. De AAFP/ISFM-richtlijnen noemen nachtlampjes en extra bakken bij de slaapplek als manier om oudere katten minder onzeker te maken.
3. Zet een extra bak dicht bij de slaapplek. Op dezelfde verdieping als waar je kat 's nachts ligt. Test dit minimaal een week. Een bak met een lage instap is fijner voor stijve gewrichten.
4. Kijk hoe de katten 's nachts met elkaar omgaan. Blokkeert de een de ander bij de bak? Spreid de bakken zodat er altijd een uitweg is.
5. Laat urine onderzoeken. Geven stap 1 tot 4 na twee weken geen verbetering, of is je kat ouder dan 10? Plan dan een afspraak. Bespreek bij een oudere kat ook cognitieve achteruitgang.

Hoeveel nachten je elke aanpassing geeft

• Bak 's avonds scheppen: was dit de oorzaak, dan zie je het vaak de eerste nacht al
• Nachtlampje of extra bak: geef het 3 tot 5 nachten
• Meerkattenaanpak: 1 tot 2 weken
• Geen verbetering na twee weken? Dierenarts, ongeacht leeftijd

Wat het nachtplassen erger maakt

Wanneer de nachtplas niet kan wachten

Bel dezelfde dag als:

• Er bloed bij de urine zit
• Je kat perst zonder dat er iets komt (vooral bij katers kan dit levensbedreigend zijn)
• Je kat niet meer eet of sloom en teruggetrokken is

Maak binnen een week een afspraak als:

• Je kat ouder is dan 10 en dit gedrag nieuw is
• Je 's ochtends meerdere kleine plasjes vindt
• Je kat ook overdag vaker naar de bak gaat of meer drinkt

Is je kat jong en fit, en is het na een paar nachten met een schone bak en een extra bak over? Dan weet je waar het zat. Houdt het ondanks de aanpassingen langer dan twee weken aan, ga dan alsnog.

Wat je meeneemt naar de dierenarts

Bij nachtplassen ziet de dierenarts het probleem zelf nooit. Jouw aantekeningen zijn daarom het halve onderzoek. Je kunt ze bijhouden in het plasdagboek, dat je daarna print.

Een urinemonster, alleen als je praktijk erom vraagt. Sommige praktijken willen zelf urine afnemen, andere vragen je om thuis op te vangen. Vraag je praktijk hoe zij het willen.

Notities over de nachten:

• Welke nachten het gebeurde, en sinds wanneer
• Waar de plassen lagen, en hoe groot ze waren (één grote plas of meerdere kleine)
• Of je kat 's nachts meer drinkt dan vroeger
• Of er overdag ook iets veranderd is: vaker naar de bak, likken, minder eten

Een filmpje van een nachtcamera, als dat lukt. Je ziet dan of je kat naar de bak loopt en omkeert, de weg kwijt is of door een andere kat wordt tegengehouden.

De route van slaapplek naar bak. Schets hem op papier, met trappen, deuren die 's nachts dicht zijn en hoe donker het daar is. Ook de AAFP/ISFM-richtlijnen werken met een plattegrond van het huis, om te zien waar de plassen liggen.

Wat de dierenarts kan onderzoeken

Wat er precies gebeurt, verschilt per kat en per praktijk. Volgens de AAFP/ISFM-richtlijnen hoort bij een kat die buiten de bak plast in elk geval een lichamelijk onderzoek, inclusief een basiscontrole van gewrichten en zenuwen. Bij een oudere kat let de dierenarts extra op stijfheid en pijn.

Daarnaast volgt vaak een urineonderzoek. Is de urine erg verdund, of is je kat ouder, dan kan de dierenarts ook bloed laten onderzoeken op onder meer nier- en schildklierwaarden. Dementie stelt de dierenarts meestal pas vast als andere oorzaken zijn uitgesloten, schrijft International Cat Care.

Vanavond al: schep de bak voor je naar bed gaat, en noteer morgenochtend wat je vindt.