Kat poept in de bak maar plast ernaast: een diagnostisch signaal

Een kat die in de bak poept maar ernaast plast, mijdt de bak niet. Hij mijdt het plassen in de bak. Dat verschil maakt pijn bij het plassen waarschijnlijker dan bij de meeste andere plasproblemen, en daarom begint de aanpak hier bij een urineonderzoek.

Waar ligt de plas? Zo lees je de plek

• Plas plat op de grond naast de bak, poep in de bak → past bij dit splitpatroon. Lees verder.
• Urine tegen de bak, de muur of een meubelpoot (verticaal) → dat is sproeien, niet plassen. Andere aanpak.
• Plas én poep naast de bak → geen splitpatroon. Dan ligt het vaker aan de bak zelf. Ga naar de naast-de-bak gids.
• Kat zit in de bak, maar het achterwerk steekt bij het plassen over de rand → de bak is te krap. Niet per se medisch.
• Kleine natte plekjes op meerdere plekken in huis → dat wijst eerder op vaak en weinig plassen. Ook dan eerst urineonderzoek.

Eén grote plas naast de bak betekent iets anders dan vijf kleine plekjes door het huis. Kijk dus naar de hoeveelheid, niet alleen naar de plek.

Waarom alleen de urine buiten de bak belandt

Je kat weet waar de bak staat. Hij gebruikt hem elke dag voor zijn ontlasting. Er is dus iets dat alleen het plassen in de bak onaantrekkelijk maakt.

Dat kan de bak zijn. Bij plassen hurkt een kat anders en langer dan bij poepen. Maar het kan ook het plassen zelf zijn. Als dat pijn doet, gaat die pijn vastzitten aan de plek waar het gebeurt.

Pijn bij het plassen maakt de bak een pijnplek

Dit is de verklaring die je als eerste moet uitsluiten. Volgens VCA Animal Hospitals kan een kat zijn pijn koppelen aan de kattenbak en daardoor een afkeer van de bak ontwikkelen. Poepen doet geen pijn, dus de bak blijft prima voor ontlasting. Voor urine zoekt je kat een plek ernaast.

De AAFP/ISFM-richtlijnen over onzindelijkheid noemen pijn of ongemak bij blaasontsteking zonder aanwijsbare oorzaak (FIC) als mogelijke reden voor plassen buiten de bak. Een blaasontsteking, blaasgruis of een urineweginfectie kan hetzelfde effect hebben.

Signalen die richting blaaspijn wijzen, volgens iCatCare:

• Vaker naar de bak, met steeds kleine plasjes
• Persen of lang krabben in de bak
• Miauwen of grommen tijdens het plassen
• Bloed in de urine (soms alleen zichtbaar als roze waas, soms alleen bij onderzoek)

Het Cornell Feline Health Center noemt daarnaast vaak likken aan de geslachtsdelen.

Sommige katten laten nauwelijks iets zien. Het enige teken kan precies dit patroon zijn.

Lastig is dat de afkeer kan blijven nadat de pijn weg is. VCA beschrijft dat het gedrag soms aanhoudt terwijl het medische probleem al is opgelost. Je kat heeft dan geleerd dat die bak pijn betekent.

Vulling die bij het plassen irriteert

Bij plassen staat een kat langer stil in de vulling dan bij poepen. Een korrel die net te scherp, te grof of te sterk geparfumeerd is, kan dan gaan tegenstaan.

Dit is minder waarschijnlijk als je de vulling niet recent hebt veranderd. Maar fabrikanten passen soms de samenstelling aan zonder dat het op de verpakking opvalt.

Een bak die te krap is voor de plashouding

Voor het plassen hurkt een kat lager en schuift hij vaak iets naar achteren. Een bak die groot genoeg is om te draaien en te poepen, kan dan te kort zijn. Het achterwerk komt boven de rand uit en de plas belandt ernaast.

Kijk een keer mee als je kat plast. De AAFP/ISFM-richtlijnen adviseren een rechthoekige bak van 1,5 keer de lengte van je kat, gemeten van neus tot staartbasis.

Sproeien rond de bak

Soms lijkt het plassen, maar is het markeren. Het verschil zie je aan de plek en de hoeveelheid:

Bij sproeien rond de bak speelt vaak iets met andere katten, binnen of achter het raam. Intacte katers doen het vaker, maar ook gecastreerde katten van beide geslachten kunnen sproeien.

Een kat die plas en poep liever scheidt

Sommige katten willen gewoon niet plassen en poepen op dezelfde plek. Volgens de AAFP/ISFM-richtlijnen hebben katten soms aparte plekken nodig voor plassen en poepen, en VCA schrijft dat sommige katten de ene bak voor urine gebruiken en de andere voor ontlasting.

Dit is de meest onschuldige verklaring. Denk er pas aan als je kat verder normaal eet, zonder aarzelen of persen plast, en het patroon al langer bestaat zonder erger te worden.

Voorbereiding op de dierenarts bij plassen naast de bak

Bij dit patroon is de dierenarts stap één. Hoe beter je voorbereid bent, hoe meer je dierenarts aan één bezoek heeft.

Bel dezelfde dag als je kat (vooral een kater) perst en weinig of niets plast. Een volledig afgesloten plasbuis is een spoedgeval, waarschuwt Cornell. Dan wacht je niet op een gewone afspraak.

Wat je meeneemt

• Notities. Sinds wanneer plast je kat naast de bak? Hoe vaak per dag? Gaat het om grote plassen of kleine plekjes? Poept hij nog normaal in de bak? Het plasdagboek zet dat per dag op een rij, met een printversie voor de afspraak.
• Foto's van de plekken. Plat op de vloer of tegen een muur maakt voor de dierenarts verschil.
• Een kort filmpje van het plassen. Aarzelen, persen, geluid maken of de bak in en meteen weer uit stappen: dat zie je beter op beeld dan dat je het kunt beschrijven.
• De bakopstelling. Afmetingen, wel of geen kap, soort vulling, hoe vaak je schept en of er onlangs iets veranderd is.
• Een urinemonster, maar alleen als je praktijk erom vraagt. Vraag je praktijk hoe zij het willen. Sommige praktijken nemen de urine liever zelf af. Een vers monster geeft volgens de AAFP/ISFM-richtlijnen de betrouwbaarste uitslag.

Zeg er expliciet bij dat je kat wel in de bak poept maar ernaast plast. Dat detail helpt je dierenarts bij de afweging tussen pijn en een bakprobleem.

Wat je dierenarts kan onderzoeken

Meestal begint het met een lichamelijk onderzoek en urineonderzoek. Afhankelijk van wat daaruit komt, kan je dierenarts ook bloedonderzoek, een röntgenfoto, een echo van de blaas of een urinekweek voorstellen. Cornell noemt deze stappen als gebruikelijke route.

Vindt je dierenarts niets? Dan is je kat niet per se pijnvrij. Volgens de AAFP/ISFM-richtlijnen bestaat er geen enkele test die FIC bevestigt. Bespreek dus ook wat je thuis ziet, niet alleen de uitslag.

Wat je deze week doet, in deze volgorde

1. Plan het urineonderzoek. Met de voorbereiding hierboven.

2. Maak de plasplek naast de bak goed schoon. Zolang je kat zijn eigen urine op de vloer ruikt, blijft dat zijn alternatieve toilet. Gebruik een enzymatische reiniger, geen bleek of gewoon schoonmaakmiddel.

3. Check de bak. Meet hem op tegen de lengte van je kat. Haal een eventuele kap eraf. De AAFP/ISFM-richtlijnen noemen minimaal drie centimeter vulling.

4. Zet een tweede bak in een andere kamer. Niet ernaast. Volgens de AAFP/ISFM-richtlijnen ziet een kat twee bakken naast elkaar als één grote bak.

5. Houd een logboek bij. Noteer elke plas naast de bak. Zo zie je na een behandeling of het echt minder wordt.

Hoe snel het splitpatroon verdwijnt

Gebruikt je kat een nieuwe tweede bak voor urine, dan zie je dat vaak al binnen een paar dagen. Na een grotere bak kan het ook snel gaan.

Bij een medische oorzaak duurt het langer. De pijn kan afnemen terwijl de afkeer van de oude bak nog blijft. Een schone bak op een nieuwe plek helpt dan om opnieuw te beginnen. Verandert er na een week of twee behandeling niets, neem dan opnieuw contact op met je dierenarts.

Een aparte plasbak: wanneer en waar

Zijn medische oorzaken uitgesloten en is de bak zelf in orde? Probeer dan een tweede bak op een rustige, andere plek. De AAFP/ISFM-richtlijnen adviseren zelfs bij één kat al twee bakken op twee plekken. Bij meerdere katten geldt als vuistregel minimaal één bak meer dan het aantal katten.

Gebruik in beide bakken dezelfde vulling, zodat dat geen variabele is. En schep ze allebei even vaak. Wordt de "plasbak" viezer dan de "poepbak", dan verschuift het probleem alleen.

Plast je kat ook op plekken ver van de bak? Dan speelt er meer dan een splitpatroon. Het complete stappenplan voor katten die buiten de bak plassen geeft het bredere overzicht.

Vandaag al te doen: maak twee foto's van de plasplek, schrijf op sinds wanneer het speelt en bel je praktijk voor een afspraak met urineonderzoek.