Kat plast in huis door blaasontsteking: herkennen en terug naar de bak

Een kat die vaak naar de bak gaat, steeds kleine plasjes doet en daarnaast op de vloer of het bed plast, laat het typische beeld van blaasklachten zien. In onderzoek uit verschillende landen bleek bij ongeveer 55-65% van de katten met blaasklachten FIC de oorzaak: een ontsteking van de blaas zonder bacteriën.

Past het plassen in huis bij blaasontsteking?

• Vaak naar de bak, weinig resultaat → het meest voorkomende signaal van blaasirritatie. Dierenarts is stap 1.
• Kleine plasjes op meerdere plekken → wijst op constante aandrang. Twijfel je of het om kleine of juist grote plassen gaat? Lees wat het symptoom kleine beetjes plassen zegt.
• Bloed of roze verkleuring in de urine → vandaag nog de dierenarts bellen. Bij bloed in de urine bepaal je hier hoe snel.
• Veel likken aan de onderkant → pijn of irritatie. Niet afwachten.
• Plassen op zachte plekken (bed, bank, wasgoed) → vaak een teken van pijn bij het plassen.
• Kater hurkt, perst, er komt niets → spoedgeval. Bel nu de dierenarts. Zo herken je een verstopte kater.

Herken je geen van deze signalen en plast je kat toch buiten de bak? Dan ligt de oorzaak waarschijnlijk ergens anders. Begin dan bij het overzicht van plassen buiten de kattenbak.

FIC of een infectie: wat de dierenarts uitzoekt

FIC (feline idiopathische cystitis) betekent: een blaasontsteking zonder aanwijsbare oorzaak zoals bacteriën of gruis. Stress speelt bij veel katten een grote rol. De blaaswand raakt geïrriteerd, wat pijn en constante aandrang geeft.

Een bacteriële infectie is bij verder gezonde volwassen katten juist zeldzaam. Volgens de iCatCare-richtlijnen voor lage-urinewegziekten gaat het om minder dan 3%. Bij katten ouder dan tien jaar en katten met nierziekte komt het vaker voor.

Het onderscheid maak je alleen met urineonderzoek. Is je kat ouder dan tien, of verbetert het niet na de behandeling? Vraag dan specifiek naar een urinekweek. Vindt de dierenarts kristallen of stenen in plaats van een steriele ontsteking? Dan is het blaasgruis en draait het om dieet, water en controles.

Voorbereiding op het eerste dierenartsbezoek: wat je meeneemt

Een kat met blaaspijn laat dat op de behandeltafel zelden zien. Jouw waarnemingen van de afgelopen dagen vullen dat gat.

Een plasdagboek. Begin vandaag, op papier of in het plasdagboek op deze site, en noteer per bezoek aan de bak of plas erbuiten:

• datum en tijdstip
• waar (de bak, of welke plek buiten de bak)
• hoeveel (normale plas, kleine plas, een paar druppels, niets)
• de houding: lang zitten, persen, heen en weer lopen
• of je bloed of roze verkleuring zag

Een video van de houding. Film je kat als ze lang in de bak zit of hurkt zonder dat er veel komt. Persen door blaasklachten lijkt soms op persen door verstopping van de darm. Een filmpje helpt de dierenarts dat te onderscheiden.

Wat er thuis veranderd is. Een nieuwe kat, een verbouwing, andere vulling, een kat van de buren voor het raam. FIC-episodes beginnen vaak rond zo'n gebeurtenis.

Een urinemonster, zoals je praktijk het wil. Bel vooraf en vraag hoe zij het willen. Sommige dierenartsen nemen liever zelf urine af met een naaldje via de buikwand, zeker als er een kweek nodig is. Mag je het zelf opvangen? Gebruik dan een schone bak met niet-absorberende korrels of een lege bak met folie. Breng het zo vers mogelijk: volgens iCatCare kunnen er na een uur kristallen in de urine ontstaan die er in de blaas niet zaten.

Wat er onderzocht kan worden

Meestal begint het met lichamelijk onderzoek, waarbij de dierenarts onder meer de blaas voelt, en een urineonderzoek. Afhankelijk van de uitslag en de leeftijd van je kat kan daarna een urinekweek, bloedonderzoek of een echo of röntgenfoto volgen. Die laatste zoeken naar gruis of stenen. Niet elke kat heeft alles nodig. Wat jouw kat nodig heeft, bepaalt de dierenarts.

De eerste week na het bezoek

1. Pijnstilling serieus nemen. FIC is pijnlijk, en de iCatCare-richtlijnen zeggen dat pijnbestrijding voorrang moet krijgen. Pijn verhoogt stress, en stress houdt de klachten in stand. Wordt het niet aangeboden, vraag er dan naar.

2. Alle urineplekken enzymatisch reinigen. Een UV-lampje helpt om plekken te vinden die je mist. Geen bleek of allesreiniger: zolang je kat haar urine ruikt, keert ze terug.

3. Stress verminderen waar het makkelijk kan. Extra waterbakken, vaste speeltijden, en bij meerdere katten aparte voer-, water- en bakplekken.

4. Bijhouden. Ga door met het plasdagboek. Zo zie je of de plasjes weer normaal groot worden.

Volgens iCatCare verdwijnen de klachten van FIC in de meeste gevallen binnen 2 tot 7 dagen. Is er na een week geen verbetering, ga dan terug voor vervolgonderzoek.

Waarom je kat de bak blijft mijden na de behandeling

De blaas is rustig, je kat knapt op, maar ze plast nog steeds naast de bak. Ze heeft pijn gehad tijdens het plassen, en die pijn voelde ze in de kattenbak. De iCatCare-richtlijnen beschrijven precies dit: katten met blaasklachten kunnen de pijn aan de bak koppelen. Die koppeling verdwijnt niet vanzelf als de ontsteking geneest.

Daarom kiezen veel katten zachte plekken. Bed, bank, kleding voelen minder pijnlijk dan korrels. Het is geen wraak.

Zo maak je de bak weer veilig

Wacht hiermee tot de klachten over zijn en de pijn onder controle is. Dat advies komt uit de iCatCare-richtlijnen. Gebruikt je kat de nieuwe bak al terwijl het plassen nog pijn doet, dan kan die dezelfde koppeling krijgen.

1. Zet een nieuwe bak op een andere plek, met andere vulling. Een andere bak, locatie en ondergrond doorbreken de associatie. Laat de oude bak voorlopig staan.

2. Maak de bak zo aantrekkelijk mogelijk. Ruim, met een lage instap, open of dicht zoals je kat het gewend is. Fijne, ongeparfumeerde klontvulling vinden de meeste katten prettig. Zet hem op een rustige plek in het deel van het huis waar je kat veel is, niet naast voer en water.

3. Vaak scheppen. iCatCare noemt minstens één keer per dag, liefst twee keer.

4. Geef het tijd. Laat de nieuwe bak een paar weken op dezelfde plek staan. Wil je hem later verplaatsen, doe dat dan stap voor stap.

5. Genoeg bakken. De vuistregel is één bak per kat plus één extra, met minstens één per verdieping.

Reken op weken in plaats van dagen voordat je kat weer vanzelfsprekend de bak gebruikt. Gaat het na een paar weken niet beter terwijl de blaas rustig is, bespreek dat dan met je dierenarts.

Na de eerste episode: de kans op herhaling verkleinen

FIC komt vaak terug. In verschillende studies kreeg ongeveer de helft of meer van de katten opnieuw klachten. Bekende risicofactoren zijn spanning met andere katten in huis en grote veranderingen zoals een verhuizing.

In het MEMO-onderzoek van Buffington kregen eigenaren van 46 binnenkatten met terugkerende FIC advies over aanpassingen in huis. Na tien maanden hadden de katten duidelijk minder plasklachten en waren ze minder angstig. Er was geen controlegroep, maar de richtlijnen adviseren nu hetzelfde: de omgeving aanpakken, niet alleen de blaas.

Komt de blaasontsteking toch terug? Lees hoe je de cyclus van terugkerende blaasontsteking doorbreekt.

Zo snel moet een kat met plasklachten naar de praktijk

Direct bellen:

• Kater hurkt en produceert geen urine
• Kat eet niet meer, braakt of is suf

Dezelfde dag:

• Bloed in de urine
• Kat maakt geluid bij het plassen

Binnen 48 uur: vaker naar de bak met kleine beetjes, veel likken aan de onderkant, of plassen op nieuwe plekken.

Opnieuw contact opnemen:

• Geen verbetering binnen 7 dagen na het eerste bezoek
• De klachten komen terug
• Je kat gebruikt de bak niet, terwijl de blaas medisch rustig is

Doe vandaag twee dingen: bel je praktijk voor een urineonderzoek en begin het plasdagboek.