Blaasgruis bij je kat: wat het betekent voor kattenbakgedrag

Kristallen in de urine en blaasstenen zijn niet hetzelfde, en welk type mineraal het is bepaalt wat het dieet kan doen. Dit artikel gaat over de periode ná de diagnose. Heb je nog geen diagnose en zie je vooral veel kleine plasjes? Begin dan bij wat kleine beetjes plassen betekent en hoe snel je moet handelen.

Wat de uitslag "kristallen" of "blaasgruis" zegt

Kristallen ontstaan als mineralen in geconcentreerde urine niet meer opgelost blijven. Klonteren ze samen tot grotere stukjes, dan spreek je van blaasstenen.

Volgens de iCatCare-richtlijnen voor lage-urinewegziekten zijn struviet en calciumoxalaat samen goed voor ongeveer 90% van de blaasstenen bij katten.

Struviet. Magnesium-ammonium-fosfaat, vormt zich in basische urine. Volgens het MSD Veterinary Manual gaat het vaak om jonge tot middelbare katten. Struviet kan oplossen met een speciaal dieet. Stenen zijn daar volgens MSD meestal in 2-4 weken mee weg, iCatCare noemt 2-3 weken.

Calciumoxalaat. Vormt zich in zure urine. iCatCare noemt een gemiddelde leeftijd van 7 jaar en rassen als Pers, Himalayan, Brits Korthaar en Ragdoll. Dit type lost niet op met dieet. Stenen moeten er via een operatie of een minder ingrijpende techniek uit. Het dieet dient daarna om nieuwe stenen te voorkomen.

Twee dingen om te weten over de uitslag. Kristallen in de urine bewijzen niet dat er stenen zijn, en stenen kunnen er zijn zonder kristallen in de urine. Het type kristal komt ook niet altijd overeen met het type steen. Daarom kijkt de dierenarts vaak ook met een echo of röntgenfoto. Gaat het om een blaasontsteking zonder gruis? Dan is de aanpak anders.

Waarom je kat de bak is gaan mijden

Gruis irriteert de blaaswand en plassen doet pijn. Na een paar keer pijn in de bak koppelt je kat die pijn aan de plek. Ze zoekt dan plekken die anders voelen: het bed, de bank, de vloer naast de bak. Dit is geen wraak. Het is pijnvermijding.

De iCatCare-richtlijnen noemen plassen buiten de bak een mogelijk gevolg van blaasziekte, en geven aan dat zulke katten baat hebben bij een betere thuisomgeving. Het gruis behandelen is dus maar de helft van het werk.

De bak weer veilig maken

1. Zet een nieuwe bak op een andere plek, met een ander type vulling. De oude bak ruikt en voelt als de plek van de pijn.

2. Groot, open, met een lage instap. Na blaasproblemen is de onderbuik gevoelig. Makkelijk in en uit helpt.

3. Schep twee keer per dag. Hoe schoner de bak, hoe eerder je kat hem weer vertrouwt.

4. Maak alle plekken buiten de bak enzymatisch schoon. Restgeur trekt je kat terug. Welke reiniger werkt.

5. Geef het twee tot vier weken. Vertrouwen herstellen kost tijd.

Leven met het dieetvoer

Het dieetvoer kiest de dierenarts, op basis van het type gruis. Bij struviet is het doel oplossen en daarna voorkomen. Bij calciumoxalaat alleen voorkomen. Kies dus niet zelf een "urinary"-voer uit de dierenwinkel. Het verkeerde dieet kan bij het andere type averechts werken.

Veel dieetvoeders werken het best als je kat verder niets eet. Snacks en het bakje van een andere kat tellen ook mee. Vraag de dierenarts wat er eventueel bij mag.

Nat of droog dieetvoer

Als het dieet in een natte variant bestaat, heeft die meestal de voorkeur. Volgens het Cornell Feline Health Center over voeding bestaat blikvoer voor minstens 75% uit water, droogvoer voor 6-10%. MSD noemt een dieet met veel vocht en water bij het voer als manieren om terugkeer af te remmen.

Eet je kat nu het droge dieetvoer? Vraag of overstappen op de natte versie kan, helemaal of deels.

Als je kat het dieetvoer weigert

Wat je kunt proberen:

• Meng het nieuwe voer geleidelijk door het oude. Begin met een kwart nieuw en bouw op over ruim een week, als je dierenarts daar akkoord mee is.
• Warm het natvoer licht op (lauwwarm, niet heet). Dat versterkt de geur.
• Vraag de dierenarts naar een ander dieetvoer met dezelfde werking. Katten hebben smaakvoorkeuren.
• Bied het nieuwe voer aan op een apart bordje naast het vertrouwde eten.
• Overleg voordat je smaakmakers zoals kooknat over het voer giet.

Wat je niet doet: je kat laten hongeren om het dieet af te dwingen. Katten die een paar dagen niet eten, kunnen leververvetting krijgen. Dat is levensgevaarlijk, vooral bij katten met overgewicht. Eet je kat na een dag nog nauwelijks, bel dan de praktijk.

Hoe lang je kat op het dieet blijft

Bij struviet controleert de dierenarts tijdens het oplossen of het werkt. MSD noemt een hercontrole met röntgenfoto en urineonderzoek ongeveer elke 2 weken, iCatCare beeldvorming elke 2-3 weken. Hoe lang je daarna nog doorvoert, bepaalt de dierenarts op basis van een schone controle.

Daarna komt de vraag: levenslang of afbouwen? Volgens MSD komen zowel struviet als calciumoxalaat bij katten vaak terug. Daarom adviseren dierenartsen na een episode vaak een preventief dieet met veel vocht. Stop nooit zelf omdat het beter gaat.

Komen de blaasklachten steeds terug, ook als er geen gruis meer gevonden wordt? Dan speelt mogelijk een terugkerende blaasontsteking mee en heb je een andere aanpak nodig.

Meer vocht binnenkrijgen

Verdunde urine betekent minder kans op nieuwe kristallen. iCatCare raadt aan om bij elke vorm van blaasziekte het drinken te stimuleren. De grootste winst zit in vocht dat je kat binnenkrijgt zonder ervoor te hoeven kiezen.

Water via het voer

Natvoer, als het dieet dat toelaat. Het verschil in vocht met droogvoer is groot (zie hierboven).

Water door het voer. Begin met 1-2 eetlepels per portie en bouw op als je kat het accepteert. Laat voer met water niet langer dan een halfuur staan. Vraag of dit bij jouw dieetvoer kan.

Waterbakken die je kat wel gebruikt

Meerdere drinkplekken. Twee of drie plekken in huis, op verschillende hoogtes. Niet naast de voerbak en niet naast de kattenbak.

Brede, ondiepe bakken van glas, keramiek of rvs. Veel katten houden niet van smalle bakjes waar hun snorharen tegenaan komen. Plastic houdt geuren vast.

Elke dag vers water. Water met een randje of een geurtje wordt gemeden.

Een drinkfontein: wat het onderzoek zegt

Volgens de EveryCat Health Foundation dronken katten in een studie van Grant (2010) iets meer uit een fontein dan uit een bak. De urine werd daardoor niet significant minder geconcentreerd. Sommige katten drinken er graag uit, andere negeren hem. Prima als extra, niet als enige maatregel.

Als je kat ineens juist veel drinkt

Grote plassen en veel drinken passen niet bij gruis. Het kan wijzen op bijvoorbeeld nierproblemen, suikerziekte of een schildklieraandoening. Vraag dan ook naar bloedonderzoek.

Fouten die het gruis laten terugkomen

Voorbereiding op de controle: wat je bijhoudt en vraagt

Bij de controles na de diagnose beslist de dierenarts over het dieet. Wat jij thuis bijhoudt, maakt die beslissing beter.

Een plasdagboek. Op papier of in het plasdagboek op deze site, dat in je eigen browser blijft en een printversie maakt. Noteer per dag:

• hoe vaak je kat plast en hoe groot de klonten zijn
• of ze in of buiten de bak plast, en waar
• of je bloed of verkleuring ziet, of persen zonder resultaat
• hoeveel ze eet van het dieetvoer, en of ze iets anders heeft gegeten
• of ze meer of minder drinkt dan normaal

Foto's en video. Film je kat als ze lang in de bak zit of hurkt zonder dat er veel komt. Die houding zie je in de spreekkamer bijna nooit.

Wat er veranderd is. Een andere smaak dieetvoer, een nieuwe vulling, logees, een verbouwing.

Vragen over het dieet. Hoe lang blijft mijn kat hierop? Mag er iets anders bij? Is er een natte variant? Wanneer is de volgende urinecontrole?

Een urinemonster, zoals je praktijk het wil. Vraag vooraf hoe zij het willen. Sommige dierenartsen nemen liever zelf urine af met een naaldje via de buikwand. Mag je het zelf opvangen? Gebruik dan schone, niet-absorberende korrels of folie over een lege bak, en breng het zo vers mogelijk. Volgens iCatCare kunnen kristallen ook ontstaan als urine langer dan een uur staat of gekoeld is. Een oud monster kan dus kristallen tonen die er in de blaas niet zijn.

Wat er bij een controle onderzocht kan worden

Meestal begint het met lichamelijk onderzoek en een urineonderzoek: zuurgraad, concentratie en kristallen. Bij stenen kijkt de dierenarts volgens het Cornell Feline Health Center meestal met een röntgenfoto of echo. Soms volgen een urinekweek of bloedonderzoek. Wat jouw kat nodig heeft, bepaalt de dierenarts.

Nog geen diagnose, wel een vermoeden?

Zie je klachten maar is er nog niets onderzocht? Houd dan vanaf vandaag het plasdagboek bij, film het plassen en bel je praktijk voor een urineonderzoek binnen 48 uur. Zie je rood of roze in de urine, lees dan eerst hoe snel je moet handelen bij bloed in de urine.

Terugval tijdens of na het dieet: hoe snel naar de dierenarts?

Direct (spoedgeval):

• Een kater die perst zonder dat er urine komt. Volgens Cornell kan een volledige verstopping binnen 24 tot 48 uur fataal zijn. Zo herken je een verstopte kater.

Binnen 48 uur:

• Weer vaak kleine beetjes plassen
• Bloed in de urine
• Pijn of geluid maken bij het plassen
• Veel likken aan de onderbuik of het achterste
• Je kat eet het dieetvoer na een dag nog steeds nauwelijks

Bij de geplande controle:

• Tijdens het oplossen van struviet: zo vaak als de dierenarts aangeeft
• Na een schone uitslag: vraag wanneer de volgende urinecontrole is, en of afbouwen een optie is

Begin vandaag met het plasdagboek en zet de volgende urinecontrole in je agenda.